Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo i dokumentacja

26 maja 2018

NR 18 (Grudzień 2017)

Czy lekarz ma prawo odmówić przyjęcia dziecka z powodu zaległości w wykonywaniu szczepień?

0 34

Istniejący w Polsce obowiązek szczepień powoduje, że przeważająca część rodziców stosuje się do niego i szczepi swoje dzieci zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień. Osoby, które uchylają się od tego obowiązku, to w większości osoby skupione w ramach ruchu antyszczepionkowego. W dalszym ciągu stanowią one niewielki odsetek, jednakże w ostatnim czasie skala tego zjawiska nasila się i w Polsce przybywa przeciwników szczepień. Rodzi to problem dla lekarza, do którego zgłosi się rodzic z niezaszczepionym dzieckiem. Powstaje wówczas pytanie, czy ma on prawo odmówić przyjęcia dziecka z powodu zaległości w wykonywaniu szczepień, czy też jest zmuszony do podjęcia czy kontynuowania leczenia. 

Obowiązek szczepień

Rozwój medycyny daje ogromne możliwości nie tylko diagnozowania i leczenia wielu chorób, ale także zapobiegania zachorowania na nie. Podstawowym warunkiem, który decyduje o legalności działań o charakterze profilaktycznym czy diagnostyczno-terapeutycznym, jest zgoda pacjenta lub innego uprawnionego podmiotu [1]. Jednakże w niektórych ustawowo określonych przypadkach wprowadzono rozwiązania prawne godzące w autonomię pacjenta, a ściślej mówiąc ograniczające jego prawo do wyrażenia zgody na świadczenie zdrowotne. W tego rodzaju sytuacjach wartości związane z ochroną zdrowia publicznego wygrywają z ochroną podstawowych praw jednostki. Przykładem tego jest obowiązek szczepienia dzieci. 
Szczepienia ochronne w Polsce wykonywane są w oparciu o ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi [2]. Zgodnie z jej art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b osoby przebywające na terytorium Polski są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Dodatkowo na podstawie art. 17 ust. 11 ww. ustawy szczepienia obowiązujące i polecane wymieniane są w aktualizowanym każdego roku Programie Szczepień Ochronnych, wydawanym jako Załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Program ten, ze szczególnymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wydawany jest w terminie do 31 października roku poprzedzającego jego realizację.
Obowiązek szczepień wiąże się z dążeniem do uzyskania maksymalnej ochrony przed zakażeniem, a w dalszej perspektywie do zlikwidowania poszczególnych chorób zakaźnych. Tylko uodpornienie wysokiego odsetka osób gwarantuje zahamowanie krążenia drobnoustroju i ochronę osób nie tylko zaszczepionych, lecz również tych, które z jakichkolwiek powodów nie zostały zaszczepione. To właśnie zjawisko odporności zbiorowiskowej stanowi społeczne uzasadnienie obowiązku szczepień. W Polsce szczepienia obowiązkowe są realizowane według kalendarza szczepień do 19. roku życia oraz u osób szczególnie narażonych 
(np. studentów medycyny czy pracowników służby zdrowia). 
To na lekarzach rodzinnych, ale przede wszystkim na rodzicach ciąży obowiązek zadbania o wykonanie szczepień obowiązkowych u dzieci. Niezaszczepienie zdrowego dziecka (bez przeciwwskazań do szczepień) jest zaniedbaniem jego zdrowia, ponieważ naraża je na zachorowanie i ewentualne powikłania choroby zakaźnej. Każde szczepienie musi być poprzedzone wnikliwym badaniem lekarskim i kwalifikacją do jego przeprowadzenia [3].
Przesłanką odstąpienia bądź odroczenia tego obowiązku mogą być wyłącznie względy medyczne stwierdzone przez lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikujące.

Wyjątki od obowiązku szczepień

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi określa tryb postępowania poprzedzającego dokonanie szczepienia ochronnego, obowiązkowego i zalecanego. Wykonanie szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania tego szczepienia. Badanie kwalifikacyjne może być wykonane wyłącznie przez lekarza mającego niezbędną wiedzę z zakresu szczepień ochronnych, znajomości wskazań i przeciwwskazań do szczepień, a także niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień. Po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęły 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu.
W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. 
Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Z poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym mogą być zwolnione tylko i wyłącznie osoby, u których lekarz specjalista stwierdza stałe przeciwwskazania do tych szczepień ochronnych czy też konkretnego szczepienia. Indywidualny kalendarz szczepień jest programem szczepień (obowiązkowych, a także zalecanych i innych) ułożonym przez lekarza dla dziecka z uwzględnieniem opóźnień w realizacji szczepień w stosunku do obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych.

Prawo do odstąpienia od leczenia w sytuacji braku szczepień

Kierując się dobrem małoletnich pacjentów, należy zwrócić uwagę na problem związany z odmową leczenia (bądź kontynuacją leczenia) przez lekarzy, w przypadku gdy rodzice nie decydują się na szczepienie swoich dzieci, a za decyzją taką nie przemawiają wyżej opisane, wyjątkowe sytuacje. Wszelkie konsekwencje podejmowanych decyzji mogą wpłynąć negatywnie na stan zdrowia dziecka, które w żaden sposób nie jest przecież odpowiedzialne za zaistniały konflikt między jego rodzicem a lekarzem prowadzącym, pozostaje ono bowiem bez wpływu na decyzje rodzica. 
W polskim porządku prawnym bezsprzecznym i ustawowym prawem lekarza jest prawo do odmowy lub odstąpienia od udzielenia świadczeń zdrowotnych z zastrzeżeniem spełnienia warunków okre...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy