Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

3 czerwca 2018

NR 11 (Październik 2016)

Grypa czy przeziębienie? Coroczne problemy dotyczące szczepień

0 32

W okresie jesienno-zimowym wzrasta liczba zakażeń wywołanych przez wirusy oddechowe. Zalicza się do nich wirusy grypy i paragrypy, adenowirusy, koronawirusy, rhinowirusy i enterowirusy. Najgroźniejsze są zakażenia wywołane przez wirusy grypy – grypa jest ostrą zakaźną chorobą układu oddechowego. Wirusy grypy typu A, B i C zaliczane są do Orthomyxoviridae. Najbardziej inwazyjny jest typ A. Wirusy grypy charakteryzują się dużą zmiennością antygenową – szczególnie typ A. Zmiany antygenowe dokonują się w obrębie antygenów powierzchniowych wirusa grypy – hemaglutyniny i neuraminidazy. Zmiana typu drift, czyli mutacji punktowej genu, prowadzi do zmiany sekwencji aminokwasów. Zmiana typu shift, nazywana skokiem antygenowym, jest dużo poważniejsza. Prowadzi do pojawienia się całkowicie nowego, niekrążącego dotychczas w populacji wirusa [1]. 

Pandemie grypy do dziś napawają strachem. Spośród najgroźniejszych w piśmiennictwie najczęściej wymienia się grypę „azjatycką” z 1889 r. oraz „hiszpankę” z lat 1918–1919. Według dawnych źródeł ta ostatnia uśmierciła ponad 20 milionów osób. Obecnie uważa się, że ofiar było znacznie więcej. Kolejne groźne pandemie pojawiły się: w 1957 r. „azjatycka”, w 1968 r. grypa z Hongkongu (w Polsce zmarło wówczas 1316 osób) oraz „rosyjska” z 1977 r. [1, 2] 

Epidemiologia i patogeneza

Grypa może wystąpić u każdego, niezależnie od wieku. W klimacie umiarkowanym obserwuje się sezonowość zachorowań. Sytuację epidemiologiczną grypy w Polsce i jej sezonowość przedstawiają ryciny 1 i 2 [5]. Najwięcej zachorowań notuje się jednak u dzieci. Dane Światowej Organizacji Zdrowia są alarmujące. Z powodu powikłań pogrypowych na świecie umiera rocznie od 0,5 do 1,3 mln osób [1, 3]. W Stanach Zjednoczonych w sezonie epidemicznym 2003–2004 zgon z powodu grypy stwierdzono u 143 dzieci (w tym 40% dzieci w 1. i 2. r.ż.). Ponad połowa dzieci powyżej 2. r.ż. zmarła z powodu wystąpienia powikłań pogrypowych, choć nie należały do grupy tzw. podwyższonego ryzyka [4]. Po zakażeniu wirus grypy namnaża się w komórkach nabłonka jamy nosowo-gardłowej, tchawicy oraz drzewa oskrzelowego. Replikacja trwa 4–6 godzin, w tym czasie nabłonek ulega zniszczeniu i złuszczeniu. U znacznego odsetka chorych, zwłaszcza u dzieci, dochodzi do niemal całkowitego zniszczenia nabłonka migawkowego, prowadzącego do wtórnych zakażeń bakteryjnych, głównie Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus. Zakażenia przebiegające z głębokimi zmianami martwiczymi i objawami krwotocznymi rokują niepomyślnie. Choroba zaczyna się nagle, występują: gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, uczucie rozbicia, objawy ze strony układu oddechowego (kaszel, katar), bóle mięśniowe, bóle głowy, u dzieci często objawy ze strony przewodu pokarmowego (wymioty, biegunka). Objawy utrzymują się przez kilka dni. 

Powikłania

U części chorych występują powikłania: ze strony układu oddechowego, układu nerwowego oraz innych. Powikłania występują głównie w 1. i 2. tygodniu choroby i najczęściej dotyczą układu oddechowego. Wirus grypy może wywołać ciężkie śródmiąższowe zapalenie płuc lub utorować drogę zakażeniom bakteryjnym ucha środkowego, zatok obocznych nosa, oskrzeli i płuc. Zapalenie uszu u dzieci może prowadzić do dysfunkcji receptora słuchowego, częściowej utraty słuchu, czasami do głuchoty. Szczególnie ciężko przebiega zapalenie oskrzelików u niemowląt. Powikłania kardiologiczne obejmują zapalenie mięśnia serca i osierdzia. Opisywane są przypadki zapalenia mięśni z mioglobinurią, mogącą prowadzić do niewydolności nerek, zespołu wstrząsu toksycznego. Powikłania neurologiczne obejmują zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zespół Guillaina-Barrégo, poprzeczne zapalenie rdzenia. Grypa może torować drogę zakażeniom meningokokowym. Wysoka gorączka w przebiegu grypy może prowadzić u dzieci do wystąpienia napadów drgawek, może też wystąpić zagrażający życiu zespół Reye’a. Powikłania nie są częste, jednak przy masowych zachorowaniach w trakcie epidemii liczba pacjentów z powikłaniami jest wysoka. Przebieg kliniczny grypy i powikłania grypowe zależą od wieku i stanu zdrowia pacjenta. Do grup wysokiego ryzyka zalicza się małe dzieci, osoby powyżej 65. r.ż., kobiety w ciąży (zwłaszcza w II i III trymestrze), pacjentów z niedoborami odporności oraz osoby przewlekle chore, szczególnie z chorobami układu oddechowego lub układu krążenia [1, 2, 3, 6].

Ryc. 1. Sytuacja epidemiologiczna grypy w Polsce [5]

Ryc. 2. Sezonowość zachorowań na grypę w Polsce [5]

Grupą podwyższonego ryzyka wystąpienia ciężkiego przebiegu grypy i powikłań pogrypowych są dzieci i dorośli z przewlekłymi chorobami układu krążenia, oddechowego, w tym z astmą oskrzelową, mukowiscydozą, chorobami metabolicznymi (np. z cukrzycą), z niewydolnością nerek, dzieci i młodzież do 18. r.ż. leczone kwasem acetylosalicylowym (zwiększone ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a), dzieci i dorośli z niedoborami odporności. Powikłania grypy lub zaostrzenia w przebiegu grypy chorób przewlekłych wymagają zazwyczaj leczenia szpitalnego. 

Leczenie

W większości przypadków (nie w grupach podwyższonego ryzyka) wystarczy leczenie objawowe. Zaleca się leżenie w łóżku, odpowiednie nawodnienie doustne, leki przeciwgorączkowe (paracetamol, NSLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne). U dzieci i młodzieży do 18 lat nie zaleca się kwasu acetylosalicylowego. Dostępne w Polsce są leki przeciwwirusowe aktywne wyłącznie wobec wirusów grypy. Są to inhibitory neuraminidazy: oseltamiwir i zanamiwir, oba aktywne wobec wirusów grypy A i B, oraz aktywne tylko wobec wirusów grypy A amantadyna i rymantadyna (inhibitory M2). Niestety systematycznie narasta oporność na leki przeciwwirusowe, zwłaszcza
na inhibitory M2. Leczenie przeciwwirusowe w niepowikłanych przypadkach zmniejsza nasilen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy