Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

1 czerwca 2018

NR 9 (Czerwiec 2016)

Postępowanie w ostrej pokrzywce u dzieci

0 62

Ostra pokrzywka jest częstą chorobą wieku dziecięcego, która wielokrotnie budzi duży niepokój rodziców i jest przyczyną licznych konsultacji pediatrycznych. Wynika to z napadowego charakteru ostrej pokrzywki, współistnienia nasilonego świądu i często ze znacznej rozległości zmian skórnych. Tymczasem przebieg pokrzywki zazwyczaj jest łagodny z tendencją do samoograniczania się objawów i nie wymaga intensywnego leczenia, diagnostyki i hospitalizacji [1]. Ostrą pokrzywkę należy także odróżniać od uogólnionej reakcji anafilaktycznej będącej stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Reakcja anafilaktyczna ma miejsce u pacjentów, u których jednocześnie ze zmianami skórnymi współistnieją objawy ze strony innych narządów, takich jak układ oddechowy (świsty, kaszel), przewód pokarmowy (wymioty, biegunka), układ nerwowy (drgawki, zaburzenia świadomości) czy układ krążenia (zmiany ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu).

Patomechanizm i epidemiologia

Ostrą pokrzywkę charakteryzuje występowanie bąbli pokrzywkowych i/lub obrzęku naczynioruchowego, którym towarzyszy nasilony świąd [2]. Zmiany skórne szybko zmieniają swoją lokalizację i ustępują w przeciągu kilku lub kilkunastu godzin, nie pozostawiając śladu.

Patomechanizm choroby jest złożony i nie do końca poznany. Może przebiegać w reakcjach z udziałem IgE i IgE-niezależnych oraz wymaga zaangażowania wielu różnorodnych czynników zapalnych. Głównym mediatorem jest histamina uwalniana przez komórki tuczne i bazofile. Powoduje ona rozszerzenie i zwiększenie przepuszczalności naczyń postkapilarnych, prowadząc do obrzęku skóry i tkanki podskórnej [1].

Ostra pokrzywka występuje z częstością ok. 2–6% i dotyczy 14–16% dzieci w wieku do 10 lat [1, 3]. W Polsce odsetek dzieci z pokrzywką w wieku 6–7 lat i 13–14 lat wynosi ok. 5% [1].

Postacie pokrzywki

W zależności od czasu występowania objawów oraz czynnika wywołującego wyróżnia się kilka postaci choroby (tab. 1): pokrzywkę spontaniczną ostrą i przewlekłą, fizykalną oraz inne postacie pokrzywki [1].

Czas występowania objawów krótszy niż 6 tygodni definiuje postać ostrą pokrzywki, która dominuje w grupie pediatrycznej i jest rozpoznawana w 14–16% przypadków [1, 5]. 

Znacznie rzadziej, u ok. 0,1–3% chorych jest obserwowana postać przewlekła, charakteryzująca się utrzymywaniem się objawów powyżej 6 tygodni.

Pokrzywka spontaniczna ostra

Przyczyny
Najczęstszymi przyczynami ostrej pokrzywki są infekcje, nadwrażliwość na leki i alergia pokarmowa [5, 6, 7, 8].

Zakażenia
Głównym czynnikiem wyzwalającym są zakażenia wirusowe, wśród których dominują patogeny charakteryzujące się tropizmem do nabłonka dróg oddechowych, takie jak adenowirusy, enterowirusy, RSV, CMV i EBV [5, 6, 7, 8]. Przebieg pokrzywki w tych przypadkach jest często długotrwały, z uwagi na brak możliwości eliminacji czynnika wywołującego (brak leczenia przyczynowego zakażeń wirusowych). 
Znacznie rzadziej przyczyną choroby są zakażenia bakteryjne (m.in. Streptococcus pyogenes, Helicobacter pylori, Mycoplasma pneumoniae) lub pasożytnicze.

Tab. 1. Postacie pokrzywki

Postać Typ
spontaniczna ostra i przewlekła
fizykalna dermografizm, z ucisku, z zimna, cieplna, świetlna, wibracyjna
inne cholinergiczna, adrenergiczna, kontaktowa, wodna

Tab. 2. Skala oceniająca ciężkość przebiegu pokrzywki

Liczba punktów Bąble pokrzywkowe  Wpływ świądu na jakość życia chorego 
0 brak brak
1 < 20 bąbli/24 godziny nieznaczny
2 20–50 bąbli/24 godziny umiarkowany
3 > 50 bąbli/24 godziny lub
 zajęcie dużej powierzchni skóry
znaczny
zaburza dzienną aktywność oraz sen

Nadwrażliwość na leki
Nadwrażliwość na leki jest przyczyną ostrej pokrzywki w ok. 12% przypadków [5, 6, 7, 8]. Wśród czynników wyzwalających najczęściej wymienia się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) oraz antybiotyki beta-laktamowe. Z uwagi na niską korelację pomiędzy objawami a potwierdzeniem w badaniach diagnostycznych i testach prowokacji, alergii na lek nie należy rozpoznawać jedynie na podstawie 
wywiadu [9, 10]. Sugeruje się możliwość zsumowania kilku reakcji: czynnika infekcyjnego, stosowanego leku oraz predyspozycji osobniczych. 

Alergia pokarmowa
Znaczenie alergii pokarmowej w ostrej pokrzywce jest zróżnicowane. Jej występowanie szacuje się na ok. 7% przypadków [5, 6, 7, 8]. Przebieg zazwyczaj jest pomyślny, z dobrą odpowiedzią na leki przeciwhistaminowe oraz szybkim ustępowaniem objawów po eliminacji uczulającego pokarmu. Duże znaczenie przypisuje się nietolerancji dodatków żywieniowych, które wywołują głównie pokrzywkę przewlekłą.

Inne przyczyny
Wśród innych przyczyn ostrej pokrzywki należy wymienić alergię na jad owadów błonkoskrzydłych. Ostra pokrzywka w tych przypadkach często jest zwiastunem uogólnionej reakcji anafilaktycznej.

Przebieg pokrzywki

Przebieg pokrzywki można ocenić jako łagodny, umiarkowany oraz ciężki, w zależności od nasilenia zmian skórnych i świądu (tab. 2) [1]. 

W większości przypadków ostra pokrzywka ma łagodny przebieg, a objawy ustępują samoistnie w ciągu 15 dni. Zdecydowanie rzadziej istnieje konieczność intensyfikacji leczenia, głównie z uwagi na świąd, który znacznie obniża jakość życia chorego. 

Czas utrzymywania się objawów oraz ich nasilenie w znacznej mierze zależą od czynnika wywołującego pokrzywkę. Ciężki przebieg pokrzywki jest częściej obserwowany w przebiegu infekcji wirusowych, z uwagi na brak możliwości eliminacji czynnika sprawczego oraz z powodu możliwości wystąpienia nadwrażliwości na lek. Znacznie pogarsza rokowanie współwystępowanie z pokrzywką obrzęku naczynioruchowego, z uwagi na częściej obserwowaną oporność na leki przeciwhistaminowe.

Postępowanie w ostrej pokrzywce 

Postępowanie w ostrej pokrzywce opiera się na eliminacji czynnika wywołującego oraz leczeniu objawowym [11].

Najczęstszymi przyczynami ostrej pokrzywki są infekcje, nadwrażliwość na leki  i alergia pokarmowa  [5, 6, 7, 8].

Ze względu na to, że ostra pokrzywka może być pierwszym objawem uogólnionej reakcji anafilaktycznej, należy określić występowanie innych objawów, szczególnie ze strony układu pokarmowego, oddechowego i krążenia.

Przyczynę w większości przypadków można ustalić na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego. 

Należy zwrócić uwagę na okoliczności, w jakich wystąpiły pierwsze ob...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy