Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

24 maja 2018

NR 20 (Kwiecień 2018)

Rola emolientów w barierze naskórkowej u dzieci

0 39

Emolienty są to substancje do stosowania zewnętrznego o niezwykle wysublimowanej charakterystyce. Mają one za zadanie przywrócenie i utrzymanie właściwego nawilżenia, natłuszczenia i elastyczności skóry, jak również uzupełnienie i poprawienie struktury bariery naskórkowej w niektórych dermatozach, w których istnieje defekt wspomnianej bariery. Jak dotychczas nie dokonano optymalnego tłumaczenia na język polski słowa „emolient”. Zatem w literaturze polskojęzycznej posługujemy się międzynarodową terminologią emolient. Preparaty te są stosowane zarówno w terapii aktywnej dermatoz zapalnych, jak również w profilaktyce niektórych, genetycznie uwarunkowanych chorób skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry (AZS), łuszczyca, rybia łuska, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Istnieje bardzo wiele odmian emolientów o zróżnicowanej charakterystyce w odniesieniu do składu, podłoża jak też efektu klinicznego, który zamierzamy osiągnąć poprzez ich zastosowanie. Wybór jest zatem bardzo szeroki i niezwykle istotna jest wiedza odnośnie dostępnych emolientów, które stanowić powinny zazwyczaj jeden z elementów złożonej terapii chorób skóry.

Pojęcie „emolient” wywodzi się z języka łacińskiego i oznacza substancję zmiękczającą powierzchnię skóry. Zamiennie ze słowem „emolient” jest używany termin „preparat nawilżający”, co nie jest postępowaniem słusznym, gdyż ich działanie dalece wykracza poza samo nawilżanie. Natomiast substancje typowo nawilżające to humektanty, które stanowią odrębną grupę preparatów dermato-kosmetycznych. Są to substancje charakteryzujące się wybitną zdolnością wiązania wody w warstwie rogowej naskórka. Humektanty podzielić można na:

  • hydrofilne – rozpuszczające się w wodzie (np. mocznik, gliceryna, glikol propylenowy, kwas glikolowy, kwas mlekowy, sorbitol, pyrolidonowy kwas karboksylowy),
  • hydrofobowe – tworzą barierę nieprzepuszczalną dla wody (np. euceryna, wazelina, ceramidy, sterole, woski, oleje).

Jedną z najstarszych substancji nawilżających jest mocznik. Jest on naturalnym składnikiem warstwy rogowej naskórka. W zależności od stężenia wykazuje właściwości nawilżające (do 10%) lub złuszczające (powyżej 10%). Mocznik nie ma właściwości toksycznych i może być stosowany u niemowląt.
Do składników obecnych w preparatach nawilżających zaliczamy również glicerynę, glikol propylenowy oraz glikole butylenowe. Substancje te wpływają na ograniczenie przeznaskórkowej utraty wody. W pielęgnacji suchej skóry dużą rolę odgrywają również α-hydroksykwasy, które m.in. przyspieszają proces odnowy warstwy rogowej poprzez stymulację jej złuszczania. Powszechnie stosowanym w praktyce klinicznej związkiem jest wazelina, która może przyspieszać biosyntezę lipidów. Szczególne znaczenie w procesie nawilżania suchej skóry odgrywają też ceramidy, które regenerują naskórek i pobudzają różnicowanie keratynocytów in vitro.

Ryc. 1–3. Przykłady AZS u dzieci

Wracając do emolientów, należy podkreślić, że w przeciwieństwie do humektantów powinny być uznawane za preparaty terapeutyczne w szerszym tego słowa znaczeniu. Dzięki swoim dodatkowym cechom, takim jak działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe, regenerujące czy też opisany poniżej wpływ na mikrobiom skóry stanowią nieodzowny element terapeutyczny w bardzo wielu dermatozach, których najlepszym przykładem jest AZS. 
Warto też podkreślić, że dobór właściwego emolientu nie jest łatwy i w zależności od nasilenia procesu chorobowego (stanu zapalnego) należy sięgać po inny preparat. Inny emolient konieczny będzie w przypadku ostro zapalnych zmian sączących (preparaty w postaci sprayu, typu SOS), a zupełnie inny w przypadku przewlekłego przebiegu stanu zapalnego skóry. Dlatego też tak niezmiernie ważna jest wiedza w zakresie dostępnych na dzień dzisiejszy emolientów przeznaczonych dla wybranych dermatoz oraz fazy rozwoju objawów zapalnych. Dopiero wtedy oczekiwać możemy satysfakcjonującego efektu złożonego postępowania terapeutycznego zaplanowanego w przypadku konkretnego dziecka. 

Ryc. 4. I-modulia bardzo szerokie spektrum działania


Ważny jest też wiek, od którego wybrany emolient możemy stosować bezpiecznie, czyli dla którego udokumentowano nie tylko skuteczność, ale również bezpieczeństwo w wybranym okresie życia dziecka (np. u noworodka, niemowlęcia i dziecka małego).
Jak wiadomo, bariera naskórkowa u dziecka jest niedojrzała, a w przypadku schorzenia dermatologicznego dodatkowo w różnym stopniu uszkodzona, czyli penetracja preparatu aplikowanego w obrębie skóry jest zdecydowanie ułatwiona. Logiczne jest zatem, aby zalecany przez nas emolient spełniał wszystkie wymagane kryteria bezpieczeństwa, co jest naturalnie bardzo skrupulatnie sprawdzane przy rejestracji każdego nowego emolientu.
Jednak najważniejszym elementem w odniesieniu do działania emolientów w przypadku AZS jest ich działanie profilaktyczne w zakresie ograniczenia ryzyka rozwoju choroby. Jak dotychczas przeprowadzono dwa badania, w których jednoznacznie udokumentowano, że w przypadku noworodka urodzonego w rodzinie obarczonej atopią wczesne zastosowanie emolientów w istotny sposób zmniejsza ryzyko rozwoju objawów AZS. A zatem dobrze dobrany, bezpieczny emolient stosowany w pielęgnacji noworodka okazuje się mieć niezwykle istotne znaczenie profilaktyczne. Oczywiście konieczne są dalsze badania w tym zakresie. 
Jak wiadomo, jednym z podstawowych problemów klinicznych przykładowo w AZS, wynikających m.in. z defektu bariery naskórkowej, jest suchość skóry. Ale skóra sucha wymagająca stosowania emolientów to oczywiście nie tylko AZS.

Ryc. 5. I-modulia bardzo szerokie spektrum działania

Sucha skóra (xerosis) charakteryzuje się drobnopłatowym złuszczaniem naskórka, wrażeniem szorstkości przy dotyku, lichenifikacją, pęknięciami oraz zauważalnym odczynem rumieniowym. Zwykle pacjenci zgłaszają dodatkowo uczucie świądu i pieczenia. W przypadku suchej skóry obserwuje się szczególną podatność na różnorodne bodźce fizyczne (np. UV, temperatura) i chemiczne (np. detergenty, konserwanty). Łatwo dochodzi zatem do podrażnień skóry oraz rozwoju wtórnych infekcji bakteryjnych. Objawy suchości skóry pojawiać się mogą zarówno w przebiegu różnorodnych dermatoz, jak również stanowić mogą istotny problem kosmetyczny dotyczący osób zdrowych po 60. r.ż., a nawet wcześniej. Zwykle stan ten wynika z niedoboru lipidów warstwy rogowej lub z obniżonej zdolności wiązania i zatrzymywania wody. Znanych jest wiele wewnątrzpochodnych i zewnątrzpochodnych czynników prowadzących do powstania wspomnianych zaburzeń.

Przyczyny powstawania suchej skóry 

Czynniki wewnątrzpochodne:

  • zaburzenia genetycznie uwarunkowane dotyczące procesu rogowacenia i funkcjonowania naskórka (łuszczyca, atopowe zapalenie skóry i in.),
  • schorzenia przebiegające z nieprawidłowym wydzielaniem łoju...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy