Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pediatria interdyscyplinarna

29 maja 2018

NR 16 (Sierpień 2017)

Zaburzenia lipidowe u dzieci – znaczenie badań przesiewowych w świetle profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego

0 10

Zaburzenia lipidowe u dzieci są najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju miażdżycy i jej powikłań [1, 2]. Dane epidemiologiczne jednoznacznie wskazują, że zaburzenia lipidowe prowadzą do choroby wieńcowej, ostrych zespołów wieńcowych, niewydolności serca, udaru mózgu. Objawy kliniczne miażdżycy ujawniają się w wieku dorosłym, jakkolwiek jest to proces postępujący od dzieciństwa lub wieku młodzieńczego [1, 2, 3]. Pierwsze nacieczenia tłuszczowe w ścianach naczyń powstają już we wczesnym dzieciństwie i w tym okresie są one odwracalne. Dlatego wczesne rozpoznanie zaburzeń lipidowych u dzieci i odpowiednie postępowanie jest niezwykle istotne dla prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego. 

U dzieci i młodzieży z podwyższonym stężeniem cholesterolu we krwi dochodzi do odkładania się jego złogów w makrofagach, pomiędzy śródbłonkiem a błoną mięśniową naczyń z wytworzeniem komórek piankowatych, których źródłem są przede wszystkim lipoproteiny o małej gęstości (ang. low-density lipoproteins – LDL). Jest to pierwsze stadium tworzenia się blaszki miażdżycowej. W przeciwieństwie do LDL, lipoproteiny o wysokiej gęstości (ang. high density lipoproteins – HDL) powodują transport zwrotny cholesterolu ze śródbłonka naczyń do wątroby, a tym samym działają przeciwmiażdżycowo [4].
Zaburzenia lipidowe u dzieci mogą być pierwotne, genetycznie uwarunkowane lub wtórne będące wynikiem zaburzeń metabolicznych spowodowanych innymi chorobami lub wpływem czynników środowiskowych. 
Podwyższone stężenie cholesterolu u małych dzieci jest najczęściej następstwem genetycznie uwarunkowanych zaburzeń metabolizmu lipidów. W postaci homozygotycznej rodzinnej hipercholesterolemii stężenie całkowitego cholesterolu we krwi wynosi powyżej 700 mg/dL, a ryzyko choroby niedokrwiennej serca wzrasta stukrotnie. Tak wysokie wartości stężenia cholesterolu we krwi dziecka pozwalają zidentyfikować całe rodziny z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami lipidowymi i wdrożyć odpowiednie postępowanie, aby zapobiegać rozwojowi choroby. W postaci heterozygotycznej rodzinnej hipercholesterolemii stężenia cholesterolu wynoszą powyżej 300 mg/dL. Występuje ona z częstością 1:200 osób w Ameryce Północnej i około 1:500 osób w Europie, a jej nosiciele są bezobjawowi. Najczęstszą postacią genetycznie uwarunkowanych zaburzeń lipidowych jest rodzinna hiperlipidemia mieszana występująca z częstością 1:200 osób. Charakteryzuje się zwiększonym stężeniem triglicerydów i całkowitego cholesterolu i obniżeniem cholesterolu HDL [5, 6]. 
U starszych dzieci główną przyczyną zaburzeń lipidowych jest otyłość i nadwaga. W Polsce około 10% dzieci w każdej grupie wiekowej ma nadwagę lub otyłość (w USA otyłość lub nadwagę stwierdza się u prawie 25% dzieci w wieku szkolnym). Nadmiar tkanki tłuszczowej koreluje z podwyższonym stężeniem triglicerydów (TG) i niskim stężeniem HDL. Równocześnie, obserwuje się liniową zależność pomiędzy BMI w dzieciństwie a śmiertelnością z powodu choroby niedokrwiennej w wieku dojrzałym [7].
Zaburzenia lipidowe u dzieci z reguły przebiegają bezobjawowo, dlatego najskuteczniejszym narzędziem do ich wykrywania są przesiewowe badania stężenia cholesterolu. 
W świetle aktualnych badań największe korzyści wynikają z powszechnych badań przesiewowych. Selektywne badania przesiewowe, obejmujące tylko osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym i/lub czynnikami ryzyka, skutkują niewykryciem około 60% osób z podwyższonym stężeniem cholesterolu [8, 9].
Wytyczne Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej i The National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) zalecają powszechne badania przesiewowe stężenia cholesterolu u dzieci [10, 11, 12]. Zgodnie z nimi rutynowe badanie stężenia całkowitego cholesterolu (TC) we krwi z oznaczeniem frakcji nie-HDL-C (nie-HDL-C = TC – HDL-C) powinno być wykonywane nie na czczo u wszystkich dzieci w wieku 9–11 lat i jeśli otrzymany wynik jest w granicach normy, to ponownie między 17.–21. r.ż. Jeśli natomiast stężenie nie-HDL-C wynosi powyżej 145 mg/dl i HDL–C poniżej 40 mg/dl, to zaleca się wykonanie pełnego profilu lipidowego na czczo, po co najmniej 8-godzinnej przerwie w jedzeniu. Pierwszy przedział wiekowy, w którym należy oznaczyć stężenie cholesterolu, został wybrany w oparciu o wyniki badań, które wykazały, że w okresie dojrzewania płciowego dochodzi do przejściowego spadku stężenia całkowitego cholesterolu oraz frakcji LDL-C, non-HDL-C u obu płci. Ponadto w tym okresie u chłopców odnotowuje się wzrost stężenia triglicerydów (TG) i HDL-C, podczas gdy stężenie TG u dziewczynek pozostaje bez zmian. Z tych względów badanie przesiewowe należy przeprowadzić przed rozpoczęciem zmian hormonalnych.
Dzieci z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych wymagają wnikliwej oceny i poszukiwania czynników ryzyka. Badania epidemiologiczne wykazały, że 80–90% pacjentów z chorobą niedokrwienną serca i 95% zmarłych z powodu zawału mięśnia sercowego było obciążonych cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, otyłością, dyslipidemią, narażeniem na dym tytoniowy. Bardzo ważny jest dokładny wywiad rodzinny i badanie przedmiotowe dziecka z oznaczeniem parametrów antropometrycznych i pomiarem ciśnienia tętniczego. Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca ukierunkowane, selektywne przesiewowe oznaczenie pierwszego lipidogramu na czczo w wieku 2–8 lat u dzieci z następującymi czynnikami ryzyka: nadwagą i otyłością (BMI > 85 pc, > 25 kg/m²), nadciśnieniem tętniczym (ciśnienie tętnicze > 95 pc), cukrzycą, nar...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy