Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

1 czerwca 2018

NR 9 (Czerwiec 2016)

Zakażenia rotawirusowe – jak im zapobiegać?

0 15

Biegunka jest częstym problemem diagnostycznym i terapeutycznym w praktyce pediatry i lekarza rodzinnego. Najczęstszą przyczyną ostrych biegunek u dzieci i osób dorosłych są zakażenia wirusowe spowodowane przez rotawirusy, adenowirusy, caliciwirusy, astrowirusy, norowirusy. Szerzą się w środowisku pozaszpitalnym i szpitalnym. W Polsce i w innych krajach rotawirusy są najczęstszą przyczyną ostrych biegunek u dzieci. Z równą częstością występują w krajach rozwiniętych i rozwijających się.

Etiologia i epidemiologia

Rotawirusy (RV) należą do rodziny Reoviridae. Zostały odkryte w 1973 r. przez Ruth Bishop. Ich genom składa się z 11 segmentów dwuniciowego RNA. Genom jest otoczony trójwarstwową 20-ścienną otoczką. Każdy segment koduje inne białko. Wyróżnia się sześć białek strukturalnych i pięć niestrukturalnych. Obecnie klasyfikuje się rotawirusy na grupy serologiczne od A do G. Najbardziej rozpowszechniona jest grupa A. Zakażenia u ludzi powoduje 
10 genotypów P i 10 genotypów G. W Europie wyodrębniono 31 typów G i 41 P. Najbardziej rozpowszechnione są typy G1P[8], G2P[8], G3P[8], G4P[8] oraz G9P[8] [1, 2]. Rotawirusy są oporne na standardowe środki odkażające. Nie wystarcza zwykłe mycie rąk. Są wrażliwe na 95% etanol, lizol i formalinę. Przeżywają na dłoniach do czterech godzin, na zanieczyszczonych powierzchniach i przedmiotach kilka dni, co sprawia, że zakażenia łatwo się szerzą w środowisku domowym, żłobkowym, przedszkolnym i szpitalnym. Zakażenia rotawirusowe są powszechne: niemal każde dziecko poniżej 5. r.ż. przebyło zakażenie rotawirusem. Szczyt zachorowań występuje u dzieci między 4. a 36. m.ż., ale mogą chorować też noworodki i osoby dorosłe. Zakażenia rotawirusowe odpowiadają za ok. 30–50% hospitalizacji dzieci w wieku 0–36 miesięcy. Źródłem zakażenia są chory, ozdrowieniec, zanieczyszczony pokarm i woda. Choroba przenosi się drogą pokarmową (fekalno-oralną). Możliwe jest zakażenie drogą kropelkową (powietrzno-kurzową). Do zakażenia wystarczy 10–100 cząstek wirusa. W klimacie umiarkowanym najwięcej zachorowań rejestruje się w okresie od października do maja. Środowisko szpitalne, zwłaszcza oddziały pediatryczne, sprzyjają transmisji zakażeń rotawirusami. Sale szpitalne są często wieloosobowe, izby przyjęć zatłoczone. Uważa się, że ręce personelu i niewłaściwe zachowania rodzin chorych dzieci są najważniejszą drogą transmisji zakażeń wewnątrzszpitalnych, które przedłużają hospitalizację [3, 4]. Zachorowania na ostre biegunki wirusowe, w tym rotawirusowe w Polsce przedstawiono w tabeli 1 [5].

Patogeneza

Okres wylęgania jest krótki i wynosi zwykle 1–3 dni. Wirusy namnażają się w enterocytach, głównie dwunastnicy. Powodują uszkodzenie komórek absorpcyjnych kosmków jelitowych. Skracają i zlepiają kosmki jelitowe. Prowadzi to do upośledzenia trawienia dwucukrów i zaburzeń wchłaniania (zmniejszona powierzchnia wchłaniania). RV w zakażonych enterocytach indukują syntezę enterotoksyn. Toksyna NSP4 może przenikać do osocza i płynu mózgowo-rdzeniowego. Odpowiada za powikłania jelitowe i pozajelitowe [6]. 

Choroba może przebiegać bardzo szybko, prowadząc do odwodnienia i ciężkiego stanu chorego (zwłaszcza pierwsze w życiu zakażenia niemowlęcia).

Obraz kliniczny

Choroba może przebiegać bardzo szybko, prowadząc do odwodnienia i ciężkiego stanu chorego (zwłaszcza pierwsze w życiu zakażenia niemowlęcia). U osób dorosłych częste są zakażenia bezobjawowe. Nosiciele, chorzy bezobjawowi lub prawie bezobjawowi są bardzo niebezpieczni dla noworodków. Objawy kliniczne obejmują gorączkę, wymioty – zwłaszcza w ciągu pierwszych 24–48 godzin choroby – i wodnistą biegunkę prowadzącą do odwodnienia. Objawy kliniczne odwodnienia przedstawiono w tabeli 2. 

Tab. 1. Wirusowe zakażenia żołądkowo-jelitowe w latach 2012–2015

Rok 2012 2013 2014 2015
Ogółem 39 261 42 699 51 549  55 731
Rotawirusy 30 769  23 529 33 786 33 945
Dzieci do lat 2 18 039  18 530 21 794 22 897

Tab. 2. Różne stopnie odwodnienia w badaniu klinicznym

Wskaźnik Odwodnienie
Lekkie  Średnie Ciężkie
Stan ogólny  pragnienie, zaniepokojenie, pobudzenie  pragnienie, zaniepokojenie, zdenerwowanie  wyłączenie, senność, ospałość
Tętno normaln...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy