Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

31 maja 2018

NR 6 (Grudzień 2015)

Zalecenia dietetyczne dla rodziców dzieci z otyłością

0 21

Współcześnie rozpowszechnienie nadwagi i otyłości osiągnęło rozmiary pandemii i stanowi jeden 
z głównych problemów zdrowia publicznego na całym świecie, niezależnie od stopnia rozwoju społeczno-gospodarczego krajów. Szczególnie alarmujący jest fakt, że wskaźniki nadwagi i otyłości systematycznie wzrastają w grupie dzieci i młodzieży, również w Polsce. Wyniki ogólnopolskiego badania OLAF przeprowadzonego w latach 2007–2010, koordynowanego przez Instytut „Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka” wskazują, że aż 18,7% przebadanych chłopców oraz 14,1% dziewczynek w wieku szkolnym (7–18 lat) cierpi na nadwagę lub otyłość [1].

Często otyłość traktowana jest przez rodziców dzieci jako synonim zdrowia lub jedynie jako problem natury estetycznej, nie budząc u nich tym samym należytego niepokoju. Jest to natomiast choroba przewlekła, charakteryzująca się nadmiernym wzrostem ilości tkanki tłuszczowej (przekraczającym 20% masy należnej dla wieku, płci i wzrostu), spowodowanym hipertrofią (wypełnianie się komórek tłuszczem, rozrost komórek już istniejących) lub/i hiperplazją adipocytów (tworzenie się nowych komórek) [2]. Rodzice nie są również świadomi roli otyłości w wywoływaniu licznych problemów zdrowotnych, takich jak np. nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, cukrzyca typu 2. czy zaburzenia kostno-stawowe, oraz ich konsekwencji w życiu dorosłym. Najpopularniejszym i najprostszym miernikiem stosowanym do oceny stanu odżywienia jest wskaźnik wagowo-wzrostowy BMI (z ang. Body Mass Index). 

BMI = masa ciała w kilogramach/(wysokość ciała w metrach)2

Uzyskaną wartość należy nanieść na siatkę centylową wartości BMI, uwzględniając wiek i płeć dziecka. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nadwagę rozpoznajemy, gdy wartość wskaźnika BMI jest równa lub większa od 85. centyla (≥ 85 centyl). Natomiast otyłość rozpoznajemy, gdy wartość BMI jest równa lub większa od 95. centyla (≥ 95 centyl).

Istnieje szereg czynników ryzyka otyłości u dzieci. Według najnowszych danych zmienność BMI ma w 40–70% podłoże genetyczne [3], a ryzyko rozwoju otyłości u dzieci znacząco wzrasta w przypadku otyłości jednego lub obojga rodziców [4]. Jednak przede wszystkim problem ten związany jest z uwarunkowaniami środowiskowymi i biernym stylem życia charakterystycznym dla współczesnych społeczeństw. Okresami krytycznymi w rozwoju otyłości u dzieci jest okres niemowlęcy i wczesnodziecięcy oraz okres dojrzewania. W przypadku dzieci u około 90% występuje tzw. otyłość prosta, która jest efektem długotrwałej, zaburzonej równowagi pomiędzy energią uzyskaną z pożywienia a wydatkowaną przez organizm, co w konsekwencji prowadzi do dodatniego bilansu energetycznego i nadmiernego rozwoju tkanki tłuszczowej. Zatem podstawą profilaktyki i leczenia otyłości jest odpowiednia, racjonalna dieta oraz zwiększona aktywność fizyczna całej rodziny.

Postępowanie dietetyczne u dzieci z nadwagą i otyłością

Przede wszystkim kluczowym elementem terapii jest zmiana nawyków żywieniowych całej rodziny i pozytywne nastawienie do procesu zmiany. Rodzina powinna wprowadzać nowe zwyczaje żywieniowe w myśl zdrowego, racjonalnego odżywiania w celu poprawy stanu zdrowia i profilaktyki rozwoju chorób dietozależnych, nie natomiast w poczuciu dyskomfortu, jaki generuje stwierdzenie: „jestem na diecie” oraz koncentrowanie się na zakazach. Wsparcie rodziny to największa motywacja dla dziecka, a wspólne przygotowywanie posiłków i dbałość o nowy, zdrowszy styl życia jest nieodzownym elementem na drodze do sukcesu w leczeniu otyłości.

Podstawową zasadą dietoterapii otyłości jest uregulowanie liczby, objętości oraz pór spożywania posiłków. Dieta powinna uwzględniać pięć posiłków w ciągu dnia w odstępach 3–4 godzin. Zbyt mała liczba posiłków w ciągu dnia sprzyja obniżeniu tempa przemiany materii. Regularne spożywanie posiłków powoduje, że organizm przyzwyczaja się do ciągłego dostarczania odpowiedniej dawki energii i składników odżywczych i potrafi nimi racjonalnie gospodarować. Brak regularnych posiłków sprzyja pojawianiu się momentów głodu, które wywołują chęć spożywania produktów bogatych w cukry proste lub tłuszcz, oraz popełnianiu tym samym błędów żywieniowych.

Pierwsze śniadanie powinno stanowić 25–30% wartości energetycznej całodziennej racji pokarmowej, drugie śniadanie 5–10%, obiad 30–35%, podwieczorek 5–10%, a kolacja 20–25%. Pierwsze śniadanie należy spożyć w domu, w pierwszej godzinie po przebudzeniu, a kolację na 2–3 godziny przed snem. Posiłki powinny być urozmaicone, zgodnie z piramidą zdrowego żywienia dla dzieci i młodzieży w wieku szkolnym według Instytutu Żywności i Żywienia. Codzienne spożywanie produktów z różnych grup zmniejsza ryzyko ewentualnych niedoborów żywieniowych. Posiłki podawane dziecku z nadwagą lub otyłością powinny być apetyczne i smaczne.

Źródła węglowodanów 

W diecie dziecka otyłego 50–60% (5–6 porcji dziennie) zapotrzebowania energetycznego stanowią węglowodany złożone (skrobia) obecne w produktach zbożowych z mąk z pełnego przemiału, kaszach gruboziarnistych (gryczana, jęczmienna – pęczak), ryżu i makaronach pełnoziarnistych, razowych czy naturalnych płatkach zbożowych bez dodatku cukru (np. owsiane, żytnie, jęczmienne, orkiszowe). Ponadto dodatki zbożowe należy gotować al dente, ponieważ ich rozgotowywanie powoduje nadmierny rozkład skrobi do form łatwo przyswajalnych.

Jedna porcja to na przykład:

  • 30 g (trzy płaskie łyżki stołowe) płatków owsianych zwykłych,
  • 35–40 g (jedna kromka) chleba żytniego razowego,
  • 30 g (trzy płaskie łyżki) kaszy gryczanej, ryżu brązowego (produkt suchy przed ugotowaniem).

Warzywa i owoce

W diecie otyłego dziecka należy uwzględnić około 500 g warzyw w różnej postaci oraz 200–300 g (1–2 porcje) owoców dziennie. Warzywa powinny znajdować się w każdym posiłku, na surowo pokrojone do kanapek, podawane 
w formie sałatek z lubianych przez dziecko warzyw, gotowane do dań obiadowych, w formie zup jarzynowych, zup-kremów, jak...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy