Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadków

28 maja 2018

NR 16 (Sierpień 2017)

Żywienie zdrowych niemowląt w pierwszym roku życia

0 15

Choć o żywieniu niemowląt napisano już tomy, to problem ten spędza często sen z powiek nie tylko rodzicom, ale i często lekarzom, m.in. z uwagi na tempo zmian w schematach żywienia obserwowane zwłaszcza w ostatnim czasie oraz często skrajne zmiany poglądów gremiów kreujących te zasady. Przesłaniem tego artykułu jest uporządkowanie i przypomnienie najnowszych, choć na pewno nieostatecznych, zaleceń w tym zakresie.

Prawidłowe żywienie polega na dostarczaniu odpowiedniej ilości energii, składników podstawowych (białka, tłuszcze, węglowodany) oraz witamin i składników mineralnych zgodnie z zapotrzebowaniem organizmu dostosowanym do płci, wieku, aktualnej masy ciała i aktywności fizycznej. Ponadto należy pamiętać również o odpowiedniej liczbie posiłków w ciągu dnia, systematyczności (regularności) ich spożywania oraz ich odpowiednim komponowaniu z uwzględnieniem wszystkich grup produktów spożywczych. Podstawę stanowić powinno urozmaicenie diety.

Karmienie piersią

Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej (AAP), Komitetu ds. Żywienia Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia (ESPGHAN) oraz Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (PTGHiŻD) dziecko powinno być karmione wyłącznie mlekiem matki do ok. 6. m.ż., a pełne lub wyłączne karmienie piersią przez ten czas powinno być celem, do którego należy dążyć. Karmienie piersią jest naturalnym i w związku z tym najlepszym sposobem żywienia, zapewniającym dziecku harmonijny rozwój oraz niosącym wiele korzyści zdrowotnych.
Karmienie piersią niesie za sobą szereg korzyści zarówno dla dziecka, jak i matki. Korzyści dla dziecka to różnego stopnia spadek ryzyka zapaleń ucha środkowego, astmy, atopowego zapalenia skóry, otyłości, zakażeń dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, podwyższonego stężenia cholesterolu, a także zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej, niektórych nowotworów, cukrzycy typu 1 i 2. 
Korzyści dla matki to zmniejszenie ryzyka krwawienia poporodowego, szybsza poporodowa inwolucja macicy, szybszy powrót do masy ciała sprzed ciąży, zmniejszenie ryzyka raka jajników i piersi czy poprawa mineralizacji kości.
Przeciwwskazaniami do karmienia piersią ze strony dziecka są:

  1. bezwzględnymi:
  • klasyczna galaktozemia,
  • wrodzony niedobór laktazy – zjawisko niezwykle rzadkie (opisano kilkadziesiąt przypadków na całym świecie);
  1. względnymi:
  • rozszczep podniebienia,
  • ciężki stan ogólny bez względu na przyczynę,
  • niektóre ciężkie wady serca, w których wysiłek związany ze ssaniem jest zbyt duży.

Przeciwwskazaniami do karmienia piersią ze strony matki są:

  • w krajach rozwiniętych zakażenie HIV,
  • zakażenie HTLV-1 i HTLV-2,
  • czynna nieleczona gruźlica (można karmić po 2 tyg. leczenia),
  • ciężki stan matki,
  • ciężka choroba psychiczna,
  • przyjmowanie niektórych leków (tabela 1).

Tab. 1. Leki i związki bezwzględnie przeciwwskazane w czasie karmienia piersią

Alkohol
Amiodaron
Bromki
Chloramfenikol
Danazol
Doksepina
Jod (także w preparatach wykrztuśnych oraz stosowania miejscowego)
Kwas nalidyksowy
Leki przeciwnowotworowe i cytostatyczne
Preparaty radioaktywne (należy sprawdzić, ile godzin preparat pozostaje w mleku matki)
Sulfonamidy długo działające
Sole złota
Tetracykliny (stosowane powyżej 3 tygodni)
Amfetamina
Heroina
Kokaina
Fencyklidyna (PCP)
Marihuana
Inne leki odurzające

Podstawowe zasady karmienia piersią:

  • karmienie rozpocząć najpóźniej w 1. godz.ż. dziecka (ssanie piersi uruchamia mechanizmy regulujące laktację),
  • karmienie „na żądanie” (szybki czas trawienia mleka matki, tj. ok. 1,5 godziny) w dzień i w nocy,
  • dziecko należy przystawiać do piersi, a nie pierś do dziecka,
  • karmienie powinno być naprzemienne, najpierw z jednej piersi aż do jej całkowitego opróżnienia, a następnie z drugiej, jeśli dziecko wykazuje wciąż oznaki głodu, przy kolejnym karmieniu należy zacząć od piersi, którą dziecko ssało jako ostatnią,
  • po karmieniu należy unieść dziecko w pozycji pionowej i poklepywać delikatnie plecy, by ułatwić pozbycie się połkniętego podczas karmienia powietrza, 
  • nie należy dziecka dopajać, dokarmiać (bez konsultacji z lekarzem), unikać należy smoczków-uspokajaczy przynajmniej do 3–4 tyg. laktacji, ponieważ są to czynniki, które mogą zaburzać laktację,
  • czas karmienia nie powinien być krótszy niż 10 min, ale także nie dłuższy niż 40 min.

Ilość i jakość składników pokarmu matki jest optymalnie dopasowana do zmieniających się potrzeb niemowlęcia oraz zapewnia ich wysoką przyswajalność. Siara (colostrum), produkowana przez pierwsze kilka dni po porodzie, jest gęsta i szczególnie bogata w białko oraz immunoglobuliny, inne substancje odpornościowe (np. laktoferyna, lizozym), hormony (np. hormon wzrostu), enzymy (np. lipaza) czy czynniki wzrostu. Mleko przejściowe (ok. 3–7 dnia po porodzie) jest rzadsze, ale coraz bardziej kaloryczne, ponieważ zawiera więcej laktozy oraz tłuszczu, a mniej białka niż siara. Natomiast mleko dojrzałe ma zmienny skład podczas danego karmienia – najpierw wodniste, zawierające więcej laktozy, następnie więcej białka i na koniec tłuszczu, dlatego tak ważne jest karmienie do całkowitego opróżnienia piersi.
Wiele innych ważnych informacji związanych z karmieniem piersią znajdą Państwo w publikacji Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci [1].
Pokarm kobiecy można przechowywać w zależności od warunków, co ilustruje tabela 2.

Tab. 2. Warunki przechowywania odciągniętego mleka kobiecego

Temperatura przechowywania Dopuszczalny okres przechowywania
Temperatura pokojowa 19–25°C Optymalnie do 4 godzin
Wyjątkowo, przy zachowaniu rygorystycznych zasad higieny do 8 godzin
Temperatura chłodnicza +4°C (lodówka) Do 96 godzin
Temperatura zamrażalnicza –20°C 3–6 miesięcy

Karmienie sztuczne [2, 3]

Żywienie sztuczne oparte jest na mleku modyfikowanym produkowanym z mleka krowiego. Zgodnie z prawem unijnym mleko modyfikowane może być również produkowane z mleka koziego i tego typu preparaty również są obecne na rynku. Modyfikacje sk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Forum Pediatrii Praktycznej"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Aleksandra Pituch-Zdanowska

    dr n. o zdr.; od kilku lat związana jest z Kliniką Gastroenterologii i Żywienia Dzieci Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W swojej praktyce zajmuje się przede wszystkim dziećmi z rożnymi schorzeniami układu pokarmowego jak również dziećmi z problemami wynikającymi z nieprawidłowego sposobu żywienia.

    Piotr Albrecht

    prof. dr hab. n. med.; specjalista z pediatrii, gastroenterologii i gastroenterologii dziecięcej. Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM.

    Autor ponad 197 publikacji, IF >55; liczba cytowań z bazy Scopus – 391 bez autocytowań; h index = 10. Ponad 16 tysięcy endoskopii górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego z polipektomiami, rozszerzaniem przełyku i usuwaniem różnorodnych ciał obcych z żołądka i przełyku. Popularyzator nauki i wiedzy: redaktor naukowy podręcznika: Gastroenterologia Dziecięca – Przewodnik lekarza praktyka – Czelej 2014 oraz tłumaczenia z języka niemieckiego podręcznika: S. Illing, S. Spranger, „Pediatria – Poradnik kliniczny”. Urban&Partner, Wrocław 2001; 16 lat współpracy z miesięcznikiem „Dziecko” – konsultacje, własna dwustronicowa rubryka odpowiedzi na pytania rodziców; autor rozdziału: „Pierwsza pomoc”, w wydawnictwie pt. Rower, Pascal, 2004; autor książek: Albrecht P, Niecikowska O. „Rodzice pytają, pediatra odpowiada”. Prószyński i S-ka, 2000, Warszawa; Szajewska H, Albrecht P. „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. PZWL – ostatnie wydanie 2009. Redaktor naczelny czasopisma „Pediatria Współczesna – Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka”, redaktor prowadzący „Forum Pediatrii Praktycznej”. Członek Zarządu Głównego PTP, konsultant wojewódzki – gastroenterologia dziecięca. Zainteresowania: narciarstwo, kajakarstwo, muzyka, ogrodnictwo, majsterkowanie.